Heremiet

BRIEVEN AAN INE

Beste Ine,

(‘lieve’is immers ongepast in de relatie tussen een medicus en een patient, staat wat haaks op mijn object-rol) ik voel me nu min of meer genoodzaakt om in actie te schieten. Jij hebt, zoals het hoort, mijn medisch dossier opgevraagd, en dan weten we dus allebei wat het volgende chapiter wordt.  De verzameling testjes , griepjes en genoteerde diagnoses gaat worden aangezien voor  de historie van mijn physieke  bestaan. Versta me niet verkeerd, het is geaccepteerde medische praktijk en het is waarschijnlijk maar beter ook dat je min of meer weet wat er zich allemaal voor polonaise aan mijn lijf heeft afgespeeld. Maar of het een goed beeld geeft?!?!?!

 Niet dat ik nu direct erik en consorten ga beschuldigen van het valselijk weergeven van de anamneses, verre van dat. Ik beweer niet het grotere  gelijk te hebben.

Maar misschien heb ik wel reden om te twijfelen aan het bestaan van enig  gelijk als het over de toepassingen van de medische wetenschap op mijn persoon gaat.

Medeor, ‘beteren’ is de taalstam waar medische activiteiten op terug te voeren zijn. De medische wetenschap moet mij beter maken dan ik ben.  We kennen beiden het geijkte procede: de patient is de vrager, degene die smeekt om  de verbetering, de arts heeft de rol van verbeteraar. Al bij het binnenkomen is dat vastgelegd, nog voor er een woord gevallen is. Het is een selffulfilling prophecy van de bovenste plank. Al zouden er enkel placebo’s toegediend worden, dan nog  zijn waarschijnlijk een groot deel van de klanten direct geholpen door de indruk dat ze ‘verbeterd’ werden. Dat is ook niet erg, toch!. Beter voelen willen we ons allemaal wel, en wat kan het schelen hoe dat komt, als het er maar komt. Dus protesten, zelfs tegen het toedienen van placebo’s zijn niet waarschijnlijk en sowieso erg weinig opbeurend.

Dus , soit, zelfs aan bedotten zit een goede kant.

Helaas kunnen we ook echt ziek worden, en dan is er iets meer dan placebo’s vereist. Een been eraf, en je gelooft niet meer dat dat met een pilletje wel goed komt. En dan wordt het lastig voor de medici: mooie woorden en fakepillen moeten gevolgd worden door middelen die wel helpen. Gelukkig wil de patient wel graag geloven dat het helpt, maar in het zicht van onmiskenbare problemen moet die belofte wel wat meer onderbouwd worden. Daartoe heeft de medische discipline een scala van oplossingen ontwikkeld. Een eerste randvoorwaarde voor het aanvaarden van die oplossingen als echte oplossing is de kennishierarchie: medisch werken is ‘wetenschap’, d.i. kunde van het weten. De medicus weet, de patient niet. Je gaat naar de dokter omdat je het zelf niet weet, dat is een vooraf bepaald gegeven. Onwetendheid bepaalt je patient-zijn, het is er de definitie van.. Dus hoe zou je dan kunnen twijfelen als de dokter zegt dat het mooi genezen is: hij weet het, daarvoor kwam je bij hem,  en je kwam ook omdat je het zelf niet weet, en dus in een onmogelijke positie bent geplaatst om de juistheid van een oordeel te betwijfelen..

De medicus die genereus zijn gaven aan u toedeelt is ook niet de persoon die je ,patient  zijnde, gaat meedelen dat zijn zoete broodjes nogal zuur zijn: bedelaars vallen bedelers niet aan. Het privilege van ‘weten’ schept op zich al een machtspositie, die naast het verschil tussen weter en leek  de functie van een medicus onomstreden maakt.

En, begrijp me goed, ik stel niet voorop dat die machtspositie en die kennisvoorsprong altijd ten onrechte gebruikt worden, helemaal niet. Het gaat me er enkel om spelenderwijs de vraag te stellen of het niet zo is dat  die omschrijving van de medische rol  wat verblindend werkt.

Bijvoorbeeld die mooie succespercentages. Ik ben geen onderzoeker van medische resultaten, gelukkig niet . Maar als ik die prachtige cijfers altijd hoor die uit de medische wereld komen, dan begrijp ik wel de zelfverzekerdheid waarmee artsen je altijd meedelen dat hun zojuist voorgeschreven aanpak de juiste is. En ook op patienten maken die cijfers natuurlijk wel een verpletterende indruk. Maar zou het niet kunnen dat artsen iets een succes gaan noemen, omdat ze er zelf op voorhand van uit gaan dat hun aanpak moet werken, bijvoorbeeld vanwege de mooie artikelen  met succesverhalen in de door de farmaceutische industrie gesponsorde bladen.? Zou het ook niet kunnen dat de arts iets een succes noemt terwijl de patient  dat helemaal geen succes vindt maar meent het oordeel van de arts te moeten aanvaarden: het kon blijkbaar niet beter. ? Zou het ook niet kunnen dat er ziekten worden genezen, eenvoudig omdat het geen ziekten zijn ([1]zie  bijvoorbeeld ‘De depressieepidemie’ van Dehue) en dus een succes niet moeilijk was.? Zou het ook niet kunnen dat  de ‘economie der verwachtingen’ , d.i. het opkloppen van de verwachting van verbetering door  verabsolutering van de vooruitgang door innovaties door de farma-companies een beeld van onbetwistbare medische kracht  hebben opgeroepen wat twijfel aan resultaten onmogelijk maakt? Als Wyeth en Quintiles samen onder verschillende merknamen een middel  als de oplossing aanprijzen, welke individuele arts, laat staan patient laat zich dan de hallucinerende vooruitgang ontnemen?

Ik denk dat dat allemaal mogelijk is.

En toch, lijkt me, ligt de kern van de moeilijkheid misschien wel onder  al deze verschijnselen.  Er is iets met ‘medeor’  zelf.  Eerder al schreven Foucault, Thomas Szaz en anderen het concept  ‘waanzin’ naar een ontideologiserende uitgang van de wetenschap toe. De waan van de waanzin was inderdaad  een illusie, het concept kwam bloot te liggen als een instrument  van de gearriveerde burgerij om zich van de problematische gevallen in hun omgeving te ontdoen, zonder dat het fenomeen van de mentale ziekte als zodanig in twijfel werd getrokken.

Ook ‘depressie’ blijkt nu  (Dehue en anderen)eerder een marketingterm van de wereld van psychiaters en farmacologen te zijn dan een doeltreffende omschrijving van samenhangende syndromen. Depressies  verkopen lekker, het opvoeren van de aantallen aangetroffen depressieven voert ook gelijk de inkomsten op.

Maar als er steeds concepten ontstaan  waarmee mensen onmachtig worden verklaard, zouden we ons ook eens de vraag mogen stellen naar  de achtergronden, de historische genealogie om met Foucault te spreken,  van het bepalende concept ‘medeor’.

Het is  een beetje zoals met dat grote bijna parallelle concept ‘waarheid’ . De mensheid ging van onwetendheid naar religie en van religie naar ‘waarheid’ om haar leven erdoor te laten bepalen, en vervolgens  na de kwantummechanica, Kuhn ([2]) en anderen, tot de slotsom te komen dat waarheid een maar heel erg relatieve zaak was. Is dat met ‘medeor ‘ ook zo, is er eigenlijk geen ‘beter’ of geen ‘ verbeteren’? Laten we alleen maar concepten ontstaan als dat in de machtsverhoudingen en de samenleving  goed past?

Is er, Ine, een ‘beter’ voor mij als jij met mij bezig bent?

Ik vraag me dat vaak af.  Weet je, tot nog niet zo heel lang geleden kon ik niet om de instinctieve gewaarwording heen dat ik het toch  een verworvenheid vond om al die technieken van de beschaving om mij heen te hebben: serviezen, bedden, tafels, stoelen,boeken, computers, en vanuit dat gemak (zo zag ik het wel) beschouwde ik al het andere als ongemak, nee, als niet goed, nee, als slechter: ik deed beter.  Je doet het per ongeluk, je wilt je niet beter voelen, maar het glijdt er vanzelf in omdat je streeft naar gelukzaligheid voel je je eerder gelukzalig. De beschaving is daar het etiket van. Wij noemen onze eigen gelukzaligheid ‘beschaving’ . En daar zullen godbetert al die andere klootzakken op de wereld dan ook van weten ook. Fisk noemt zijn grote boek ‘de beschavingsoorlog’([3]) , en zo is het precies Erasmus begon er al mee ; zoals N  Elias([4]) zo mooi aanwees: we hadden de vork nodig om onze ‘ gelukzaligheid’ , beschaving geheten, te profileren tegenover die andere, minder goeden, die onbeschaafd waren. Beschaving rechtvaardigt onze superioriteit, beschaving is het conceptuele wapen, met beschaving hebben we het recht afghanen en irakezen uit te moorden, beschaving  is juist het moorden zelf. Ik zei al, het duurde wat om  te begrijpen. Ik heb een indiase vriend, die duidelijk geintimideerd door onze beschavingsdrang de eerste tijd in europa  keurig met mes en vork at. Maar zodra hij eigen huis, vrouw en kind had, ging hij eindelijk op zijn gemak weer met zijn handen eten. Een gelijk dat hij had. Ons concept beschaving is tegen hem gericht, niet om hem beter te maken maar juist slechter. ‘Beschaving’ sublimeert ons superioriteitsgevoel  maar voegt het wel iets toe?

Met ‘medeor’ is het een beetje vergelijkbaar. Niet dat ik bestrijd dat er ingrepen in het menselijk lijf en de menselijke geest mogelijk zijn die tot vooruitgang kunnen leiden. Natuurlijk zijn er die wel. Maar er zint me heel wat niet aan het concept. De verbetering wordt teveel voorondersteld waar die nog waargemaakt moet worden. Medisch werk is ‘verbeterend werk’ . De tevredenheid van doktoren over hun prestaties is helemaal geen maatstaf, en de tevredenheid van afhankelijk en monddood geworden patienten is dat al evenmin. Laten we de gratuite constatering dat de helft van de huisartsenpatienten niet of nauwelijks ziek zijn achterwege en ons beperken tot de onmiskenbaar beschadigde gevallen , die waarvan doktoren vinden dat zij er met ingrepen een verbetering in aanbrengen.

Neem de chirurgische ingrepen. Wat plaatsvindt is een operatie waarna de patient bezocht wordt door de controlerende arts die enkel nagaat of de patient opknapt en het betreffende onderdeel functioneert. Ontslag uit het ziekenhuis volgt zo spoedig mogelijk als de controlerende arts denkt dat complicaties (sic!) zich niet meer voordoen. Is de patient beter af? Dat weten de artsen helemaal niet, de persoon in kwestie kan er zich doodongelukkig mee voelen, het onderdeel functioneert wellicht al snel niet meer, hij krijgt andere verschijnselen waarvan de artsen zeggen dat die niet het oude probleem zijn, etc.  Ik weet vrij zeker dat al die kwesties door artsen weggewuifd worden: er is verbetering, naar hun begrip althans en dus heeft ‘medeor’ plaatsgevonden en is het gedrag van de medicus gerechtvaardigd.

De medische statistieken uit de ziekenhuizen  zijn door deze bevooroordeelde opvattingen totaal vertekend. Ik lag eens in een ziekenhuis op een afdeling voor longzieken met een dubbele longontsteking  samen met drie anderen: na drie dagen was ik de enige die niet te horen had gekregen dat hij dood zou gaan,  maar  het ziekenhuis ontsloeg 2 van de patienten wegens ‘geslaagde behandeling’ wat gelijkstond aan het advies om thuis nog een laatste goede tijd te genieten.. Ook de derde patient werd niet als een medische mislukking beschouwd: dat hij het ziekenhuis niet meer uit  kwam was immers de medische stand niet te verwijten.   Het grootste probleem met de medische statistieken is zo dat  er in feite nooit of nauwelijks mislukkingen geteld worden, omdat de medische wetenschap zichzelf als beter makend definieert. De discussie over het falen wordt onmogelijk, omdat de medische wetenschap niet slechter maakt maar juist ‘per definitie’ verbetert.

Ik geloof niet in die ‘verbetering’, en vooral niet in het effect ervan. Tegengestelde statistieken aan die van de ziekenhuizen kan ik niet geven, omdat die niet bestaan en ook niet kunnen bestaan door de werkwijze van de medische wetenschap. Mijn enige wapen in termen van argumenten daartegen is mijn eigen medische historie, die je zo onvolledig als maar mogelijk is in dat mooie medische dossier binnen gaat krijgen.

Welaan, laat eens kijken of mijn persoonlijke medische historie, die dus van maar een enkele mens, de medische wetenschap wat grond onder de voeten kan geven in de rechtvaardiging van haar pretenties.

We beginnen maar vanaf de grond, zoals het nederige mensen betaamt. Mijn voetzolen, die ammetante voelsprieten van het menselijk lijf,  hadden op mijn 22^e de kwalijke eigenschap fors te rieken en te zweten; niet erg als het daarbij bleef, maar dat deed het niet. De hele rechtervoet verwerd van onderen tot een grote blaar en de huisarts beloofde mij een aanpak die dat probleem voor eens en voor altijd zou oplossen en onherroepelijk was en had het daarbij over een zinkzalf. Nooit geweten wat het werkelijk was,maar de blaar verdween en de zweetvoeten ook. Maar niet het gevoel. Tientallen jaren heb ik met ‘natte voeten  gevoel’ gelopen, zwetend terwijl ik niet zweette.; en het was inderdaad onherroepelijk, want geen enkele arts kon daar nog wat aan doen.

Kom, niet getreurd, wat hoger.  In goede katholieke families worden kinderen gehouden om de kerk te eren en niet de kinderen. Dus werden we  vanaf de leeftijd dat we lastig werden, en dat was bij mij al op 10 jarige leeftijd, naar kostscholen afgevoerd, waar we lang  moesten blijven en onze ouders eens in de 3 maanden maar naar ons om moesten zien. Voeten groeien daarvoor te snel. Mijn schoenen pasten bij het begin van de 3 maanden, en waren te klein aan het eind ervan. Bovendien  vond mijn moeder sportschoenen te duur om elke drie maanden te vervangen zodat sporten een erg pijnlijke aangelegenheid werd. Met 12 jaar stond mijn grote teennagel als een muurhaak in mijn teen en werd er een dokter bijgehaald  die de nagel eraf trok; en werd er een dokter bijgehaald die de nagel eraf trok; en werd er .... etc . Nu , na 5 keer trekken vond mijn moeder de moeite te veel, en ze bracht me dan maar naar een chrirug , die fluks de hele kop van mijn grote teen inclusief nagelbed eraf haalde  - dacht hij. Het nagelbed dacht daar anders over en kwam terug, in fors misvormde vorm. Nieuwe operatie, om dat restje te verwijderen. Jammer, maar het kwam terug. Je voelt het al: mijn grote teen is ondertussen 7 keer geopereerd en nog altijd groeit dat restje nagelbed in misvormde vorm terug.

De chirurg in kwestie  had de oorspronkelijke operatie ook niet echt doordacht, bleek wat later na de eerste operatie: de tweede teen was plots nu langer dan de grote teen en zo een kleine teen is niet voorzien op de krachten waar een grote teen tegen opgewassen was.  Bij de eerste de beste sportwedstrijd  brak ik derhalve direct mijn tweede teen, en toen ik dat kunststukje nog 2 keer herhaald had bedacht de arts dat die dan ook maar  ingekort moest worden. Dus haalde hij daar operatief een kootje uit waardoor die teen korter en een stijf geheel werd, dat weliswaar niet meer brak , maar vele malen in mijn leven blauw is geweest  omdat  hij bij botsingen met de buitenwereld niet meer mee kon buigen.

Goed we gaan wat hoger in de maar al te menselijke historie. Op mijn negende jaar hadden mijn ouders weer eens schoon genoeg van mijn aanwezigheid en werd ik uitbesteed naar een vriendelijke familie die in de bossen woonde. Met de twee kinderen had ik het fantastisch en wij maakten op een goed moment een karretje van een sinasappelkistje dat op een kinderwagenonderstel werd geplaatst. Het karretje veerde geweldig  en het mooiste leek ons om in het karretje van de heuvels af naar beneden te rollen. De twee anderen waren te groot voor het kistje zodat aan mij de eer te beurt viel. Ik paste precies, opgevouwen en met mijn wangen tegen mijn knien. Heuvels in bossen zijn niet vlak, er zitten stompen van oude bomen op . Ik raasde naar beneden, het karretje raakte een of meerdere stompen en ging een aantal  malen over de kop en ik werd wakker op het bed van onze dokter met  twee benen in het gips en een heel boze moeder over mij heen. Twee benen gebroken en 12 krammen in de knien zoals dat toen heette. Onder die gipsklompen hadden ze ijzeren beugels gezet en daar heb ik heel wat weken op rond gehopt.  Ik dacht toen, toen ik weer zonder kon, dat ik er goed af kwam. Dat was de eerste 30 jaar erna ook zo, en van de littekens had ik geen last, dacht ik. Rond mijn veertigste begon ik last te krijgen van opzwellende knien. Dagen lang kon ik niet lopen, en dat kwam steeds in golven terug.  Het werd erger en erger, en dus werd de dokter opgezocht. Daarvan kreeg ik een van de beste adviezen die ik ooit gekregen heb. ‘Het is artrose’ zei hij, ‘veroorzaakt door oude littekens, maar ga er niet mee naar het ziekenhuis, want die schrapen het er enkel af en dan krijg je het gewoon terug.’   Hij raadde  me aan het gewoon uit te zitten en het gedurende vele jaren te laten genezen, en hij had gelijk: ik heb er geen last meer van.

Hoger weer. Mijn ouders planden de viering van hun 25-jarig huwelijk. Als je niet van katholieke huize bent is nauwelijks te begrijpen  hoe belangerijk het voor mensen is te weten dat ze nog leven na 25 jaar gedwongen aan elkaar te zijn geketend. Ik bestond het om juist in de maanden daarvoor last te krijgen van een fistel. Mijn moeder hield altijd al niet van verstoring van haar plannen en toen ze zich realiseerde dat ik  in plaats van op de bruiloft wel eens in het ziekenhuis kon zijn boorde ze dat gelukzalige vooruitzicht onmiddellijk door mijn neus: er moest een dokter komen die de ontsteking van de fistel moest platspuiten totdat de  viering voorbij was. Dat deed hij en vergat te vertellen dat alcohol daarbij wel streng verboden was, waardoor ik de viering geheel verpestte met uitgebreide kotspartijen. Ondertussen groeide die fistel wel, ook al zat ik onder peniciline en op kussens.  Eenmaal en te laat gearriveerd in het ziekenhuis  zei de behandelende chirurge dat de operatie wel geslaagd was maar dat het een beetje aan de late kant was en dat ze het daardoor niet meer helemaal in elkaar had gekregen. Er stak wat ingewand uit, zo bleek, en dat is de rest van mijn leven zo gebleven, De huid van ingewanden is niet bedoeld voor de buitenlucht en gaat dus steeds open bij de geringste rauwe  passage, en dus verlies ik  de rest van mijn leven altijd wat bloed. Och, dat went, een schoonheidsfoutje.

Nu de andere kant. Na de geboorte van onze eerste zoon, toen de emancipatiegolf onze relaties teisterde was het wel het toppunt van mannenterreur als de vrouw zich liet steriliseren en dus kwam dat de man, i.c. mij toe. Geheel onschuldige operatie, zei men mij, zo gebeurd. Plaatselijke verdoving vond ik altijd een goed idee, maar niet als er aan beide zijden van je balzak een snee van 10 cm wordt gemaakt. Het deed toen zeer en het doet nog altijd regelmatig zeer omdat de littekens vaak ontsteken.  En ook hier gold: niets meer aan te doen.

Een jaar of 8 geleden  -ik was in frankrijk en in ons huis, bezig met verbouwen,denken en lezen-  kwam ik na een avond verdiept zitten in een boek, slaapdronken uit mijn stoel om geheel in gedachten naar mijn bed te sukkelen, buitenom, want binnendoor kon dat toen nog niet. Buiten stond in het donker een pallet tegels opgesteld die ik geheel en al vergeten was. Ik klapte ertegen aan, ging over de kop en kwam keurig met mijn rug op de rand van de tegels terecht. Dat deed zeer, maar ik verbeet dat liever en dus klauterde ik in mijn bed en sliep een onbezorgde slaap. De volgende dag vertrok mijn ega en dat wou ik niet verpesten en wuifde haar dus keurig vaarwel. Een goede wandeling leek me de dag daarna, toen ik weer wat opgeknapt was, een goed idee. Ik liep in de bossen rond totdat ik niet meer kon van de pijn, maar verdwaalde ongelukkigerwijs daarbij.  Ternauwernood wist ik terug te komen, verging zo ongeveer en reed naar een dokter, die me niet eens wou zien en naar het ziekenhuis doorstuurde.  Daar maakten ze een mooie foto en toen ik daar naast de verpleegster belangstellend naar kwam kijken werd ze zeer opgewonden en beval mij onmiddellijk te gaan liggen. Ruggewervel gebroken dus en een scyth (als ik dat goed schrijf, het is een verscheurende pijn van bil  tot hiel, veroorzaakt door een spierscheur).  Ook dit ziekenhuis paste de beste therapie toe: ze deden niets en gaven mij opdracht dat ook te doen., en het hielp.

Dat kon ik niet zeggen van een andere kwestie. In 1987 verbleven we tijdelijk in een noodwoning in afwachting van ons nieuwe huis in beusichem. Noodwoninkjes hebben dunne wanden en onze buren hielden van muziek, en niet een beetje. Ik was het kotsbeu en ging naar buiten en klopte op hun ramen, te hard waarschijnlijk. De ruit brak en sneed van alles in mijn pols door wat aan elkaar hoorde te zitten. Ik wist wat slagaderlijk bloeden ongeveer betekent, knoopte vliegensvlug een handdoek om mijn arm, sprong in de auto en reed naar het dichtbijgelegen ziekenhuis., dwars door de plantsoenen gevolgd door een geagiteerd zwaailichtende politieauto. Waarvan de inzittenden mij pas in het ziekenhuis met rust lieten. De behandelen assistent-arts zag het helemaal niet zitten en begon aan mijn voeteneind de specialist te bellen. Feestje aan de andere kant. Hij kon niet komen. Assistent dan maar aan het werk ‘ Zuster , wat is dit ?’ zei hij op een gegeven moment waarbij hij een van mijn pezen wat omhoog hield.. Teveel voor mijn ega die wegvluchtte. We mochten voor controle na 3 maanden terug komen en deden dat ook; de specialist vond het allemaal dik in orde ook al had ik geen gevoel meer in drie vingers. Na 9 maanden en de vaststelling dat ik het gevoel in de helft van mijn hand kwijt was gingen we naar het academisch hospitaal die een kijkoperatie uitvoerden en vaststelden dat er teveel littekenweefsel was ontstaan en ze niets meer konden doen. En, nee, een  aanklacht tegen de artsen die mij dat aangedaan hadden konden ze wegens collegialiteit niet ondersteunen.

Veel later, toen ik al over de vijftig was, en snel nog wat houtblokken wilde zagen, zaagde ik en passant mijn andere hand door. Ik was in shock en tot niet veel meer in staat maar mijn overbuurvrouw, die meer gevoel voor realiteiten had dan ik op dat moment kon opbrengen weerhield me van in de voorgereden ambulance stappen die me naar het elisabeth-ziekenhuis  wilde brengen en bracht me in plaats daarvan naar het Middelheim, naar dokter Vreugde, die haar juist had verteld  die  dag op vakantie te gaan. Hij ging niet en redde mijn hand, de enige operatie op mij die  ooit vlekkeloos gelukt is.

Dat was niet precies het geval met mijn schouder en sleutelbeen. Toen ik 20 was en entousiast moter reed  had ik nog de agressie die mede in stand gehouden wordt door onbekendheid met de medische gevolgen ervan: ik reed snel en soms sneller dan kon, en zo kwam het dat ik na het passeren van een kruispunt een bestelwagen links wilde inhalen die juist links af sloeg. Ik klapte er vol in  en mijn schouder klapte dubbel en mijn ribbenkast zat in een vorm die ze in de hemel niet kunnen hebben bedacht.  Eenmaal weer bij adem gekomen werd ik afgevoerd naar een dokter die een aantal gebroken ribben en een gekneusde schouder vaststelde en mij tot een mitella veroordeelde voor tenminste 8 weken. Na 6 weken en geen verbetering kon ik het niet laten om in een zeilboot met arm in mitella aan een lijntje te gaan hangen, en mijn arm zei hoorbaar ‘knak’ en voelde plots een stuk beter aan. Weer naar een dokter die zei dat de arm klaarblijkelijk uit het sleutelbeen was geweest en nu weer keurig zat, en dat al veel eerder gedaan zou hebben als ik maar geen mitella gedragen had. En dat was dat.

Amandelen zijn dingen die je beter kunt laten zitten, denkt men nu, maar toen ik klein was dachten ze daar  zo niet over: eruit dus met die dingen en dat zou snel gaan en zo genezen zijn. Drie en een halve week lag ik in het ziekenhuis met een fors ontstoken keel en ik heb de hele boel bij elkaar geschreeuwd, want als je zo  klein bent denk je nog dat dat helpt. En dan te weten dat die hele ingreep zelfs medisch  idioterie is.

Sporten wordt over het algemeen als een gezonde bezigheid gezien, maar been beschermers e.d. waren in mijn kinderjaren stof voor mietjes, en dat deed je dus niet en ik had ze dus ook niet. Strafcorners bij hockey zijn oefeningen waar je het beste een burka van staal kunt dragen want daar gaat nogal eens wat mis. Eens stond ik achter de keeper toe te kijken met open mond van de spanning en die moet je vooral bij hockey gewoon dichthouden. De keeper haalde uit met zijn stick naar achteren, trok mijn tand en sloeg de bal terug.  Tandartsen repareren dat keurig, maar bij een latere wedstrijd  mocht ik betreuren dat mijn moeder onbreekbaar glas te duur vond voor mijn bril: de bal kwam vol in het glas en de toevallig aanwezige dokter heeft twee uur glas in en rond mijn ogen zitten zoeken. Het is hem niet echt gelukt en pas in mijn veertiger jaren vertrokken de laatste splinters uit de huid onder mijn ogen.

Ik was niet de enige die niet echt zorgvuldig reed in die tijd. Toen ik op mijn zeventiende met mijn brommer  en zonder helm (dat hoefde toen nog niet)achter een auto met een zorgzame vader reed zag die ineens zijn dochtertje op de stoep en volstond niet met zwaaien. Hij stopte in plaats daarvan acuut en ik niet. Knal en ik lag. Naar mijn opinie kwam ik daar goed van af. Ik reed naar huis, vergat het en vervolgde het leven. Een week later zat ik in de les duits toen de leraar onverhoeds van positie veranderde en horizontaal aan zijn lessenaar zat. Ik vond dat zeer vreemd en nog vreemder dat hij tegen mij begon te roepen. Tien minuten later zat hij weer horizontaal, nu andersom, en ik vond dat zo mogelijk nog vreemder, waarna hij mij buiten zette en beval naar huis te gaan. Op de weg terug belandde ik tot driemaal toe met brommer en al in de sloot, maar ik kwam toch thuis. Mijn moeder vond mij wederom erg vervelend, zoals ze dat zei, en sleepte me uiteindelijk mee naar de dokter – ik misdroeg me voegde ze me onderweg toe, ‘het hele dorp keek’. De dokter toonde mij zijn vinger, zwaaide daarmee heen en weer en ik ging onderuit, en vrij snel daarnaa met veel geloei  naar het ziekenhuis waar een hersenbloeding, c.q. prop werd vastgesteld..  Geen ge-opereer en 10 weken plat en ik was weer als vanouds behalve dat ik jaren lang niet links achterover heb kunnen kijken zonder om te vallen.

De lijst is lang geworden voor een enkel simpel argument, maar dat is wel nodig om mijn punt te maken: als de statistieken beweren dat , zeg 10 percent van de gevallen maar fout gaan, hoe verklaar ik dan mijn historie waarin vrijwel alles (met 1 uitzondering)  fout ging, behalve daar waar de medici besloten niets te doen?

Ben ik de exceptionele uitzonderlijke pechvogel, de uitzondering die de regel bevestigt dat medische ingrepen succesvol zijn?

Ik vrees van niet. Niet zozeer enkel omdat mijn geliefde van de laatste 32 jaar ook 2 keer bijna om het leven kwam door fouten van medici.  Ook niet omdat ik van overal om mij heen tientallen dito verhalen in mijn leven hoorde, en zelfs de statistiek met zijn twijfelachtige bewijskracht  toch altijd nog reden genoeg is om bij dit soort cijfers de wenkbrauwen te doen optrekken

Het probleem zit hem  in de struktuur van de medische wetenschap, preciezer in de wijze waarop zij zichzelf definieert. Heeft medisch ingrijpen iets van doen met wat wij ‘beter’ noemen? Neem mijn voorbeeld:  7 geslaagde ingrepen aan mijn voet laten mij met een misvormde en niet betere voet. . Een geslaagde ingreep aan mijn hand laat mij met een gevoelloze en niet betere hand..  Het gaat mij niet om de representativiteit van de voorbeelden, maar om de techniek ervan. Een ingreep wordt geslaagd genoemd als de medicus voor zich ziet wat hij beoogd heeft. Dat beoogde resultaat heeft op zichzelf niets te maken met een betere levenskwaliteit van de patient: die is er niet beter mee af.  Als iets medisch geslaagd heet is het niet beter, alleen anders.  Een ingreep leidt tot verandering, het is een interventie in het menselijk bestaan, maar daarom is het nog geen verbetering.  Medici stellen interventies automatisch gelijk aan verbeteringen, simpel omdat de verandering die ze beoogden tot stand kwam.

Dat leidt uiteraard tot de vraag waarom medici dat dan niet of nauwelijks zouden zien. Ik denk dat ze dat niet zien door de wijze waarop ze bijvoorbeeld medische dossiers in elkaar steken. In het mooie dossier dat je wel over mij zult krijgen vind je cijfers, labotests,  diagnoses en eventueel meldingen van doorverwijzingen, ziekenhuisopnames en rapporten van specialisten. Knip, knip, knip, stukjes, fragmentjes uit het leven van Maarten. Maar niet Maarten zelf. Die is daar niet in jouw dossier, niet geheel, en niet in representatieve delen. Met mijn dossier weet  je niks. Er is geen verklaring voor de herhaling van operaties, ook niet voor de bijkomende problemen aan longen, allergien en hartproblemen. .Verbanden kun je enkel veronderstellen maar er niet zien..  Dat veel van mijn ongelukken te wijten zijn aan gebrekkige motoriek wat een levenslang probleem is staat niet in dat dossier omdat geen enkele medicus dat interesseert aangezien het geen medisch probleem is.  Dat mijn cholesterol zeer erfelijk en dus ongeneeslijk is staat niet in het dossier en had je alleen kunnen weten als je mijn geschiedenis en mijn omgeving kent.. De biotoop van een mens bepaalt niet alles maar wel veel, en niets van die biotoop komt in het dossier.  Ook het holisme ontbreekt geheel, wat zeg ik, wordt bewust ontkend, een negationisme dat strafbaar zou moeten zijn, omdat het juist de heelheid in de mens  is die de samenhang tussen syndromen boven tafel haalt..

De medische wetenschap komt in feite  niet verder dan een grootschalig reductionisme: mensen worden teruggebracht tot incidenten, cijfers en van hun biotoop gescheiden rondwandelende biefstukken. En in die context is het dan inderdaad volstrekt onmogelijk om vast te stellen of iemand ‘beter’ is na de interventie.

Dat brengt ons  aan onze laatste vraag: waarom is dat zo?

De oorzaak zit in de functionaliteit van het medisch beroep zelf. Verbetering werd in voorhistorische tijden wellicht van de goden verwacht, in latere tijden werd de rol van het ‘verbeteren’ meer aan mensen, zij het priesters, zij het medici toebedeeld. Essentieel aan die vaststelling is niet dat er rolbekleders kwamen, die dat deden, maar dat de verbetering werd uitbesteed.  De verbetering moest worden verworven buiten de mens zelf om, of het nu was door gebed of door inkoop. Het was een elk geval een dienst die aangeschaft kon worden. Dat idee, dat ‘verbetering’ een ding is, een object, dat je naar je toe kunt halen door er iets voor te doen of te geven, is buitengewoon funest geworden voor de vervulling van het eigenlijke  doel van de medische wetenschap.  Het bestaan van het etiket ‘medisch’ is tot een strategie geworden om de verplichting tot zelfzorg van je af te schuiven: de verbetering was immers te koop. En aan de  andere kant  kon de medicus op straffe van de loochening van zijn eigen bestaansrecht niet anders dan de verbetering claimen op voorhand. Kwam de patient niet immers daarvoor bij hem, was het niet immers verbetering die hij wilde kopen, zou hij niet bedrogen zijn als de medicus zou stellen dat het op zich niet een verbetering was? ‘Beter’ is de essentie van ‘medisch’!

Maar als dat zo is, als medische wetenschap en de beoefening ervan een instituut is geworden, waarvan de diensten vanzelf en per definitie ‘verbetering’ betekenen, wat zou er dan beter kunnen verkopen dan dat?  Een auto, die per defintie beter is dan andere auto’s , zal toch altijd beter verkopen dan die andere, een kaas die per definitie de betere is zal toch altijd meer verkopen en een oneindig oprekbare prijs hebben.  Juist door de essentie van invulling van het medische beroep als levering van ‘verbetering’  is  de grootste groeiindustrie ontstaan die er maar denkbaar is. Dat is dan ook waarom de farmaceutische industrie de industrie van de toekomst is: zodra zij een ziekte als ‘bestaand’ kunnen kwalificeren, of het nu een griep, een depressie of een varkenskwaal betreft, is hun produkt al verkocht: het is per definitie ‘verbetering’. De medische zorg is een grotere successtory dan Coca Cola: ‘verbetering’  hoeft je voorkeur niet te zijn, je bent aan jezelf verplicht het af te nemen. Het is je reinste gedwongen winkelnering die de medische industrie bedrijft, de patienten kunnen er niet onderuit en zijn eraan onderworpen.

En, zul je waarschijnlijk denken, wat dan? Geen medische zorg lijkt ook niet echt een vooruitgang.

Dat is dan ook niet wat ik bepleit. Maar wel zou ik willen vragen om een terugbrengen van  de medische sector tot wat het eigenlijk is: het tot stand brengen van een zorg voor de mens die  twijfelachtig moet zijn, zoals onze voedingsmiddelen in de winkels van twijfelachtige kwaliteit zijn en onze auto’s twijfelachtige vervoermiddelen zijn.  Al die producten en diensten zijn niet bij voorbaat goed, sterker, wij hebben de plicht aan hun kwaliteit te twijfelen omdat ze anders nooit echt beter kunnen worden. Wij patienten mogen niet twijfelen aan de verbetering die de medische wetenschap brengt, wij moeten eraan twijfelen.. Wetenschap, als die bestaat, is twijfel en is systematiek van de twijfel.

Dus Ine, als je mijn dossier binnen hebt en het om wilt  zetten in –de term alleen al!!-  ‘voorschriften’, weet dan dat ik twijfel en vind dat jij dat met mij moet doen.

Maarten van den Oever  Antwerpen  27-4-2010